गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह अनुदान योजना २०२६: अपघात झाल्यास ₹२ लाख थेट खात्यात; नवीन नियम, पात्रता व अर्ज प्रक्रिया पहा

महाराष्ट्र राज्यातील शेतकरी बांधवांसाठी शेती करताना किंवा दैनंदिन जीवन जगत असताना अनेक प्रकारच्या नैसर्गिक, यांत्रिक अथवा रस्ते अपघातांना सामोरे जावे लागते. अशा दुर्दैवी अपघातात कुटुंबाचा कर्ता पुरुष किंवा शेतकरी दगावल्यास अथवा कायमचे अपंगत्व आल्यास संपूर्ण कुटुंबाची प्रचंड आर्थिक परवड होते. यावर मात करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागाने ‘गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह अनुदान योजना’ (Gopinath Munde Shetkari Apghat Suraksha Sanugrah Anudan Yojana 2026) राज्यभरात अधिक प्रभावीपणे राबवण्याचा निर्णय घेतला आहे.

विशेष म्हणजे, महाराष्ट्र मंत्रिमंडळाने या कल्याणकारी योजनेला पुढील तीन वर्षांसाठी मुदतवाढ दिली असून, आता विमा कंपनीच्या क्लिष्ट प्रक्रियेला बगल देऊन थेट शासनामार्फत (Direct Benefit Transfer – DBT) २ लाख रुपयांपर्यंतचे सानुग्रह अनुदान थेट लाभार्थी शेतकऱ्याच्या किंवा त्याच्या वारसदाराच्या बँक खात्यात जमा केले जाते. या योजनेचा लाभ कुटुंबातील केवळ खातेदारालाच नव्हे, तर कुटुंबातील कोणत्याही एका सदस्यालाही मिळतो.

Table of Contents

📌 गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात योजना २०२६: ठळक वैशिष्ट्ये (Quick Highlights)

तपशील	अधिकृत माहिती
योजनेचे नाव	गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह अनुदान योजना
प्रशासकीय विभाग	कृषी विभाग, महाराष्ट्र शासन
कमाल आर्थिक मदत	₹२,००,०००/- (दोन लाख रुपये थेट खात्यात)
पात्र वयोगट	१० वर्षे ते ७५ वर्षे वयोगटातील व्यक्ती
पात्र लाभार्थी	७/१२ धारक शेतकरी व त्यांच्या कुटुंबातील कोणताही १ सदस्य (आई, वडील, पती/पत्नी, मुलगा, अविवाहित मुलगी)
अर्ज सादर करण्याची मुदत	अपघात घडल्याच्या दिनांकापासून ३० दिवसांच्या आत
मंजुरी प्राधिकरण	तालुकास्तरीय समिती (अध्यक्ष: तहसीलदार, सदस्य सचिव: तालुका कृषी अधिकारी)
अधिकृत संकेतस्थळ	krishi.maharashtra.gov.in

💰 नुकसान भरपाई व अनुदानाचे स्वरूप (Compensation Amount Details)

शासनाच्या सुधारित शासन निर्णयानुसार अपघाताच्या तीव्रतेनुसार खालीलप्रमाणे आर्थिक साहाय्य मंजूर केले जाते:

Telegram group मध्ये जॉईन व्हा

अपघाती मृत्यू झाल्यास: वारसदारास ₹२,००,०००/- (दोन लाख रुपये) एकरकमी सानुग्रह अनुदान.
दोन डोळे किंवा दोन हात/पाय निकामी झाल्यास: कायमचे पूर्ण अपंगत्व आल्यास ₹२,००,०००/- (दोन लाख रुपये).
एक डोळा किंवा एक हात/पाय निकामी झाल्यास: कायमचे ५०% अपंगत्व आल्यास ₹१,००,०००/- (एक लाख रुपये).

🌾 योजनेत कोणते अपघात पात्र ठरतात? (Eligible Accident Types)

शेतीची कामे करताना अथवा दैनंदिन कामादरम्यान होणाऱ्या खालील सर्व प्रकारच्या अपघातांसाठी हे अनुदान अनुज्ञेय आहे:

रस्ते / रेल्वे अपघात: वाहन किंवा रेल्वे अपघातामध्ये झालेला मृत्यू किंवा अपंगत्व.
विजेचा धक्का (Electric Shock): शेतीपंपाचे काम करताना किंवा विजेच्या तारा तुटून पडल्याने झालेला विजेचा शॉक.
विषारी कीटक / सर्पदंश किंवा विंचूदंश: शेतात काम करताना सर्पदंश किंवा जंगली जनावरांच्या हल्ल्यामुळे झालेला मृत्यू.
विहिरीत / पाण्यात बुडून मृत्यू: शेतातील विहीर, नदी किंवा तलावात बुडून झालेला अपघात.
नैसर्गिक आपत्ती: वीज कोसळणे, वादळ, पूर किंवा झाड अंगावर पडून झालेला अपघात.
कृषी यंत्रसामग्री अपघात: ट्रॅक्टर, थ्रेशर, कटर किंवा रोटाव्हेटर यंत्रात सापडून झालेला अपघात.
विषबाधा: शेतात औषध फवारणी करताना विषबाधा झाल्यास.

टीप: आत्महत्या, जाणीवपूर्वक स्वतःला इजा करून घेणे, मद्यपान करून केलेला अपघात किंवा बेकायदेशीर कृत्यादरम्यान झालेला अपघात या योजनेसाठी अपात्र मानला जातो.

📄 आवश्यक कागदपत्रांची यादी (Required Documents Checklist)

अनुदानाचा दावा दाखल करण्यासाठी खालील कागदपत्रे जोडणे अनिवार्य आहे:

विहित नमुन्यातील संपूर्ण भरलेला दावा अर्ज.
शेतकऱ्याचा चालू वर्षाचा डिजिटल स्वाक्षरीत ७/१२ उतारा व ८-अ उतारा.
अपघाताबाबत स्थानिक पोलीस ठाण्याचा एफआयआर (FIR) व प्रथम माहिती अहवाल.
घटनास्थळ पंचनामा व पोलीस इनक्वेस्ट पंचनामा.
शासकीय रुग्णालयाचा शवविच्छेदन अहवाल (Post Mortem Report – PM Report) किंवा अपंगत्व प्रमाणपत्र.
सक्षम प्राधिकरणाचा मृत्यू दाखला (Death Certificate).
मयत शेतकरी व वारसदाराचे आधार कार्ड व रेशन कार्ड (कुटुंब संबंध सिद्ध करण्यासाठी).
वारसदाराचे आधार संलग्न (Aadhaar Seeded) बँक पासबुक प्रत.
इतर वारसदारांचे ना-हरकत हमीपत्र (No Objection Undertaking).

📝 अर्ज कसा व कुठे करावा? (Application Procedure)

अपघात घडल्यानंतर ३० दिवसांच्या आत दावा अर्ज सादर करणे आवश्यक असते (विशेष परिस्थितीत विलंब क्षमापनाचे अधिकार समितीकडे असतात).
उमेदवाराने किंवा वारसदाराने आपल्या गावातील कृषी सहाय्यक, तलाठी किंवा ग्रामसेवक यांच्याकडून अथवा तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयातून विहित अर्जाचा नमुना प्राप्त करावा.
अर्जात अपघाताची तारीख, वेळ, कारण व वारसदारांचे तपशील अचूक नोंदवावेत.
वर नमूद केलेली सर्व पोलीस, वैद्यकीय व महसूल कागदपत्रे अर्जासोबत साक्षांकित करून जोडावीत.
हा संपूर्ण प्रस्ताव तालुका कृषी अधिकारी (TAO) कार्यालयात जमा करावा.
तहसीलदार यांच्या अध्यक्षतेखालील तालुकास्तरीय समिती या प्रस्तावाची छाननी करून ३० दिवसांच्या आत अनुदान मंजूर करते आणि रक्कम थेट बँक खात्यात आरटीजीएस (RTGS/DBT) द्वारे वर्ग केली जाते.

🔗 हे सुद्धा नक्की वाचा (संबंधित महत्त्वाचे कृषी व नोकरी लेख)

❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions – FAQs)

प्र. १: ७/१२ वर नाव नसलेल्या कुटुंबातील सदस्याला या योजनेचा लाभ मिळतो का?
उत्तर: होय! शासनाच्या सुधारित नियमांनुसार ७/१२ धारक शेतकऱ्याव्यतिरिक्त त्याच्या कुटुंबातील कोणताही एक सदस्य (आई, वडील, पती, पत्नी, मुलगा किंवा अविवाहित मुलगी) या योजनेसाठी पात्र मानला जातो.

Telegram group मध्ये जॉईन व्हा

प्र. २: अपघातानंतर किती दिवसांत अर्ज करावा लागतो?
उत्तर: अपघाताच्या दिनांकापासून ३० दिवसांच्या आत तालुका कृषी अधिकारी कार्यालयात अर्ज दाखल करणे आवश्यक असते.

प्र. ३: सर्पदंश किंवा विंचूदंशाने मृत्यू झाल्यास ₹२ लाख मिळतात का?
उत्तर: होय, शेतात किंवा परिसरात काम करताना सर्पदंश, विंचूदंश अथवा कीटकदंशाने मृत्यू झाल्यास शासकीय वैद्यकीय अहवालाच्या आधारे पूर्ण ₹२ लाखांचे सानुग्रह अनुदान मिळते.

माहितीपर सूचना (Disclaimer): सदर माहिती कृषी विभाग महाराष्ट्र शासनाच्या शासन निर्णय क्रमांक शेअपवि-२०२३/प्र.क्र.४२/११-अ व सुधारित परिपत्रकानुसार संकलित केली आहे. योजना अटी, निकष व अंतिम मंजुरीचे अधिकार तालुकास्तरीय समितीकडे राहतील. अधिकृत माहितीसाठी krishi.maharashtra.gov.in ला भेट द्यावी.