महाराष्ट्रातील शेतकरी बांधवांना शेतीसाठी दिवसा सुरळीत आणि खात्रीशीर वीज मिळावी, भारनियमनाच्या त्रासातून कायमस्वरूपी मुक्ती मिळावी आणि वाढत्या वीजबिलांचा भार कमी व्हावा यासाठी महाराष्ट्र शासन आणि केंद्र सरकारच्या संयुक्त विद्यमाने ‘महाकृषि ऊर्जा अभियान – पीएम कुसुम सौर कृषी पंप योजना २०२६ (PM Kusum Solar Pump Scheme Maharashtra)’ राज्यभरात मोठ्या प्रमाणावर राबवण्यात येत आहे. या महत्त्वाकांक्षी योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना तब्बल ९०% ते ९५% अनुदानावर (Subsidy) ३ एचपी, ५ एचपी आणि ७.५ एचपी क्षमतेचे आधुनिक सौर कृषी पंप (Solar Water Pumps) उपलब्ध करून दिले जात आहेत.
या योजनेमुळे शेतकऱ्यांना रात्रीच्या वेळी अंधारात किंवा हिवाळ्यात विहिरीवर पाणी भरण्यासाठी जाण्याची गरज उरणार नाही; दिवसा हक्काची आणि मोफत सौर ऊर्जा वापरून शेतीचे सिंचन करणे शक्य होणार आहे. अनुसूचित जाती (SC) व अनुसूचित जमाती (ST) प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना केवळ ५% लाभार्थी हिस्सा (Farmer Share) आणि सर्वसाधारण प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना केवळ १०% हिस्सा भरून संपूर्ण सोलर पंप संच शेतात बसवून दिला जातो.
📌 कुसुम सौर कृषी पंप योजना २०२६: ठळक वैशिष्ट्ये (Key Highlights)
| तपशील | अधिकृत माहिती |
|---|---|
| योजनेचे नाव | महाकृषि ऊर्जा अभियान – पीएम कुसुम घटक-ब (PM-KUSUM Component-B) |
| अंमलबजावणी संस्था | महावितरण (MSEDCL) व महाऊर्जा (MEDA), महाराष्ट्र शासन |
| उपलब्ध पंप क्षमता | ३ HP (अडीच एकरपर्यंत), ५ HP (पाच एकरपर्यंत), ७.५ HP (पाच एकरपेक्षा जास्त जमीन) |
| अनुदानाचे प्रमाण | सर्वसाधारण शेतकरी: ९०% अनुदान | SC / ST शेतकरी: ९५% अनुदान |
| शेतकऱ्याचा हिस्सा | १०% (सर्वसाधारण) / ५% (अनुसूचित जाती व जमाती) |
| पंप प्रकार | सबमर्सिबल पंप (Submersible) किंवा पृष्ठभाग पंप (Surface Pump) |
| हमी (Warranty) | ५ वर्षांसाठी सर्वंकष देखभाल व दुरुस्ती मोफत (Comprehensive Maintenance) |
| अधिकृत संकेतस्थळ | pmkusum.maharashtra.gov.in |
⚡ पंप क्षमतेनुसार शेतकरी हिस्सा आणि अनुदान तपशील
जमिनीच्या क्षेत्रफळानुसार आणि पाशुपतेच्या उपलब्धतेनुसार शेतकऱ्यांना मिळणारे पंप व भरावा लागणारा अंदाजे हिस्सा खालीलप्रमाणे आहे:
| पंप क्षमता (HP) | पात्र शेतजमीन क्षेत्र | सर्वसाधारण प्रवर्ग (१०% हिस्सा) | SC / ST प्रवर्ग (५% हिस्सा) |
|---|---|---|---|
| ३ HP सौर पंप | २.५ एकरपर्यंत | अंदाजे ₹१६,००० ते ₹१९,०००/- | अंदाजे ₹८,००० ते ₹९,५००/- |
| ५ HP सौर पंप | २.५१ ते ५.०० एकरपर्यंत | अंदाजे ₹२४,००० ते ₹२८,०००/- | अंदाजे ₹१२,००० ते ₹१४,०००/- |
| ७.५ HP सौर पंप | ५ एकरपेक्षा जास्त जमीन | अंदाजे ₹३४,००० ते ₹३९,०००/- | अंदाजे ₹१७,००० ते ₹१९,५००/- |
📋 योजनेसाठी आवश्यक पात्रता व अटी (Eligibility Criteria)
- अर्जदार शेतकरी हा महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा आणि त्याच्या नावावर शेतजमीन (७/१२ उतारा) असणे आवश्यक आहे.
- शेतकऱ्याकडे स्वतःचा हक्काचा आणि बारमाही पाण्याचा खात्रीशीर स्त्रोत (विहीर, कूपनलिका/बोअरवेल, शेततळे किंवा नदी/ओढा) उपलब्ध असावा.
- संबंधित जमिनीवर यापूर्वी पारंपरिक वीज जोडणी (Conventional Grid Power) घेतलेली नसावी. ज्या शेतकऱ्यांकडे अद्याप वीज पोहोचलेली नाही किंवा जे वीज कनेक्शनसाठी प्रलंबित आहेत, त्यांना प्राधान्य दिले जाते.
- यापूर्वी महाऊर्जा किंवा इतर कोणत्याही शासकीय योजनेतून सोलर पंपाचा लाभ घेतलेला नसावा.
- पाण्याच्या स्त्रोताची नोंद ७/१२ उताऱ्यावर असणे किंवा शेजारील विहिरीतून पाणी घेत असल्यास कायदेशीर पाणी वाटप संमतीपत्र असणे आवश्यक आहे.
📂 आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)
- अद्ययावत डिजिटल ७/१२ आणि ८-अ उतारा (पाण्याच्या नोंदीसह चालू वर्षाचा)
- आधार कार्डची प्रत (Aadhaar Card)
- राष्ट्रीयकृत बँकेच्या पासबुकची प्रत (किंवा कॅन्सल चेक)
- जातीचे प्रमाणपत्र (SC/ST प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना ५% सवलतीसाठी अनिवार्य)
- विहीर / बोअरवेल सामायिक असल्यास संमतीपत्र (₹१०० च्या स्टॅम्प पेपरवर किंवा स्वयंघोषणापत्र)
- पासपोर्ट आकाराचा फोटो आणि चालू मोबाईल नंबर
🚀 ऑनलाइन अर्ज कसा करावा? सविस्तर पायऱ्या (Step-by-Step Application Guide)
- सर्वप्रथम कुसुम योजनेच्या अधिकृत पोर्टल pmkusum.maharashtra.gov.in किंवा mahaurja.maharashtra.gov.in ला भेट द्या.
- मुख्य पृष्ठावर ‘नवीन शेतकरी अर्ज नोंदणी (New Farmer Registration)’ या पर्यायावर क्लिक करा.
- तुमचा आधार क्रमांक प्रविष्ट करा आणि ओटीपी व्हेरिफिकेशन पूर्ण करा.
- वैयक्तिक माहिती, जिल्हा, तालुका, गाव आणि ७/१२ नुसार गट क्रमांक निवडा.
- पाण्याचा स्त्रोत (विहीर, बोअरवेल, शेततळे) आणि पाण्याचा अंदाज (Depth of Water) यानुसार ३, ५ किंवा ७.५ HP पंपाची निवड करा.
- आवश्यक कागदपत्रे (७/१२, आधार, बँक पासबुक, जातीचे प्रमाणपत्र) स्पष्ट स्कॅन करून अपलोड करा.
- अर्ज सबमिट केल्यानंतर नोंदणी पावती (Application Receipt) डाऊनलोड करून ठेवा.
- अधिकाऱ्यांकडून अर्जाची तपासणी झाल्यानंतर शेतकऱ्याला एसएमएस द्वारे लाभार्थी हिस्सा भरण्याचा संदेश (Demand Note) येतो. अधिकृत पोर्टलवर ऑनलाइन पैसे भरल्यानंतर अधिकृत एजन्सीकडून शेतात सोलर पॅनेल व पंपाची उभारणी केली जाते.
🔗 हे सुद्धा नक्की वाचा (संबंधित महत्त्वाचे कृषी व शासकीय लेख)
- महाडीबीटी शेती यांत्रिकीकरण योजना: ट्रॅक्टर व कृषी अवजारांवर १.२५ लाखांपर्यंत ५०% अनुदान
- शेतकरी कर्जमाफी ३ री यादी जाहीर: ३.५१ लाख शेतकऱ्यांना २ लाखांपर्यंत कर्जमुक्ती; पहा संपूर्ण माहिती
- नमो शेतकरी योजना: शेतकऱ्यांच्या खात्यात ₹४,००० जमा होणार? नवीन अपडेट पहा
- मुख्यमंत्री वयोश्री योजना महाराष्ट्र: ६५ वर्षांवरील ज्येष्ठांना ₹३,००० थेट बँक खात्यात
❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions – FAQs)
प्र. १: कुसुम सोलर पंप योजनेअंतर्गत शेतकऱ्याला किती खर्च येतो?
उत्तर: सर्वसाधारण प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना एकूण खर्चाच्या केवळ १०% आणि अनुसूचित जाती/जमाती प्रवर्गातील शेतकऱ्यांना केवळ ५% रक्कम भरावी लागते. उर्वरित ९०% ते ९५% खर्च केंद्र व राज्य शासनाकडून अनुदान म्हणून दिला जातो.
प्र. २: सोलर पंपाची वॉरंटी आणि देखभाल किती वर्ष असते?
उत्तर: सोलर पंप आणि सोलर पॅनेल्ससाठी ५ वर्षांची सर्वसमावेशक मोफत देखभाल दुरुस्ती वॉरंटी दिली जाते. या काळात काही बिघाड झाल्यास संबंधित कंपनी मोफत दुरुस्ती करून देते.
प्र. ३: शेतात विहीर सामायिक (भागीदारीत) असेल तर अर्ज करता येतो का?
उत्तर: होय! इतर हिस्सेदारांचे साध्या किंवा ₹१०० च्या स्टॅम्प पेपरवर नाहरकत संमतीपत्र (No Objection Certificate – NOC) जोडून शेतकरी स्वतंत्रपणे सोलर पंपासाठी अर्ज करू शकतात.
प्र. ४: अर्ज केल्यानंतर सोलर पंप कधीपर्यंत बसवून मिळतो?
उत्तर: लाभार्थी हिस्सा भरल्यापासून साधारणपणे ३० ते ४५ दिवसांच्या आत निवडलेल्या अधिकृत एजन्सीमार्फत शेतात प्रत्यक्ष साहित्याची डिलिव्हरी करून पंप सुरू करून दिला जातो.
प्र. ५: अधिकृत अर्ज लिंक कोणती आहे?
उत्तर: शेतकरी बांधव महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत pmkusum.maharashtra.gov.in या संकेतस्थळावर जाऊन थेट ऑनलाइन नोंदणी करू शकतात.
माहितीपर सूचना (Disclaimer): सदर माहिती केंद्र शासनाच्या नवीन व नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (MNRE) आणि महाराष्ट्र ऊर्जा विकास अभिकरण (MEDA / महावितरण) यांच्या अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वांवर आधारित आहे. योजना घटक, दर आणि नियमांत बदल करण्याचे अधिकार शासनाकडे राखीव आहेत. अधिकृत माहितीसाठी pmkusum.maharashtra.gov.in ला भेट द्यावी.