सारथी छत्रपती शाहू महाराज फेलोशिप २०२६: Ph.D. संशोधक विद्यार्थ्यांना दरमहा ₹४२,००० विद्यावेतन; असा करा अर्ज

सारथी छत्रपती शाहू महाराज फेलोशिप २०२६ (SARTHI CSMNRF Ph.D. Research Fellowship Scheme Maharashtra): महाराष्ट्रातील उच्च शिक्षण घेणाऱ्या आणि संशोधन क्षेत्रात कारकीर्द घडवू इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी एक अत्यंत दिलासादायक आणि प्रतिष्ठेची योजना महाराष्ट्र शासनाच्या छत्रपती शाहू महाराज संशोधन, प्रशिक्षण व मानव विकास संस्थेमार्फत (सारथी, पुणे – SARTHI Pune) राबवली जात आहे. अनेक गुणवंत विद्यार्थ्यांना पीएच.डी. (Ph.D.) पदवी मिळवण्यासाठी अनेक वर्षे सातत्याने संशोधन करावे लागते; मात्र संशोधनाचा वाढता खर्च, पुस्तके, प्रवास आणि उदरनिर्वाहाची सोय नसल्यामुळे आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागतो.

या समस्येवर मात करण्यासाठी सारथी संस्थेने छत्रपती शाहू महाराज राष्ट्रीय संशोधन अधिछात्रवृत्ती (CSMNRF) सुरू केली आहे. या योजनेंतर्गत मराठा, कुणबी, मराठा-कुणबी व कुणबी-मराठा प्रवर्गातील पूर्णवेळ (Full-time) Ph.D. करणाऱ्या संशोधक विद्यार्थ्यांना दरमहा ₹३७,००० ते ₹४२,००० इतके भरघोस विद्यावेतन (Monthly Fellowship) आणि वार्षिक आकस्मिक खर्च (Contingency Grant) दिला जातो. ५ वर्षांच्या कालावधीत प्रत्येक विद्यार्थ्याला २५ लाखांपेक्षा जास्त आर्थिक पाठबळ मिळते. या लेखात आपण सारथी फेलोशिपची पात्रता (Eligibility Criteria), मिळणारी रक्कम, आवश्यक कागदपत्रे आणि ऑनलाइन अर्ज कसा करावा, याची साध्या व सोप्या मराठीत संपूर्ण माहिती पाहणार आहोत.


Table of Contents

सारथी CSMNRF फेलोशिप २०२६: थोडक्यात माहिती (Overview)

योजनेचा मुख्य तपशील एका दृष्टिक्षेपात खालील तक्त्यामध्ये दिला आहे:

Telegram group मध्ये जॉईन व्हा
महत्त्वाचा मुद्दा सविस्तर तपशील
योजनेचे नाव छत्रपती शाहू महाराज राष्ट्रीय संशोधन अधिछात्रवृत्ती २०२६ (CSMNRF)
राबवणारी संस्था सारथी (SARTHI Pune) – नियोजन विभाग, महाराष्ट्र शासन
लाभार्थी वर्ग मराठा, कुणबी, मराठा-कुणबी व कुणबी-मराठा प्रवर्गातील नियमित पूर्णवेळ Ph.D. संशोधक विद्यार्थी
मासिक विद्यावेतन (Monthly Fellowship) १ ले व २ रे वर्ष: दरमहा ₹३७,००० (JRF)
३ रे, ४ थे व ५ वे वर्ष: दरमहा ₹४२,००० (SRF)
इतर लाभ व भत्ते घरभाडे भत्ता (HRA) नियमानुसार + वार्षिक आकस्मिक खर्च ₹१०,००० ते ₹२५,००० पर्यंत
फेलोशिपचा एकूण कालावधी जास्तीत जास्त ५ वर्षे (किंवा Ph.D. प्रबंध सादर करेपर्यंत)
कौटुंबिक उत्पन्न मर्यादा वार्षिक उत्पन्न ₹८,००,००० (८ लाख रुपये) पर्यंत (Non-Creamy Layer)
अर्ज करण्याची पद्धत ऑनलाइन (Online Application via SARTHI Portal)
अधिकृत संकेतस्थळ sarthi.maharashtra.gov.in

सारथी संस्था आणि CSMNRF फेलोशिप काय आहे? (What is the Scheme?)

महाराष्ट्र शासनाने मराठा, कुणबी आणि शेतकरी कुटुंबातील तरुण पिढीच्या शैक्षणिक, आर्थिक आणि सामाजिक सक्षमीकरणासाठी ‘सारथी’ (छत्रपती शाहू महाराज संशोधन, प्रशिक्षण व मानव विकास संस्था, पुणे) या स्वायत्त संस्थेची स्थापना केली आहे. विद्यापीठ अनुदान आयोगाच्या (UGC) धर्तीवर सारथी संस्थेने ही राष्ट्रीय दर्जाची फेलोशिप योजना सुरू केली आहे.

या योजनेंतर्गत युजीसीच्या नेट-जेआरएफ (UGC-NET JRF) प्रमाणेच विद्यार्थ्यांना दरमहा निश्चित विद्यावेतन दिले जाते, ज्यामुळे संशोधक विद्यार्थ्यांना कोणत्याही नोकरीवर अवलंबून न राहता संपूर्ण वेळ उच्च दर्जाच्या संशोधनावर (Full-time Research Work) लक्ष केंद्रित करता येते.


फेलोशिपचे स्वरूप आणि मिळणारी आर्थिक मदत (Fellowship Amount & Allowances)

CSMNRF फेलोशिप अंतर्गत संशोधक विद्यार्थ्यांना खालीलप्रमाणे दरमहा विद्यावेतन आणि वार्षिक भत्ते दिले जातात:

कालावधी / वर्ष मासिक विद्यावेतन (Stipend) आकस्मिक अनुदान (Contingency Grant) घरभाडे भत्ता (HRA)
१ ले व २ रे वर्ष (JRF स्तर) ₹३७,००० प्रति महिना मानव्यविद्या/समाजशास्त्र: ₹१०,००० प्रति वर्ष
विज्ञान/इंजिनिअरिंग: ₹१२,००० प्रति वर्ष
शासकीय नियमांनुसार (८%, १६% किंवा २४%)
३ रे, ४ थे व ५ वे वर्ष (SRF स्तर) ₹४२,००० प्रति महिना मानव्यविद्या/समाजशास्त्र: ₹२०,५०० प्रति वर्ष
विज्ञान/इंजिनिअरिंग: ₹२५,००० प्रति वर्ष
शासकीय नियमांनुसार संबंधित शहराच्या दरानुसार

याचप्रमाणे, महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी असलेल्या इतर शिष्यवृत्तींची माहिती घेण्यासाठी आमचे MahaDBT शिष्यवृत्ती संपूर्ण गाईड, राजर्षी शाहू महाराज EBC शिष्यवृत्ती, पंजाबराव देशमुख वसतिगृह निर्वाह भत्ता आणि ज्ञानज्योती सावित्रीबाई फुले आधार योजना हे लेख नक्की वाचा.

Telegram group मध्ये जॉईन व्हा

लाभार्थी पात्रता व आवश्यक अटी (Eligibility Criteria)

सारथी CSMNRF फेलोशिपचा लाभ घेण्यासाठी खालील निकष पूर्ण असणे बंधनकारक आहे:

  • सामाजिक प्रवर्ग: अर्जदार हा मराठा, कुणबी, मराठा-कुणबी किंवा कुणबी-मराठा प्रवर्गातील असावा (सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेला जातीचा दाखला आवश्यक).
  • अधिवास अट (Domicile): अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा कायमस्वरूपी रहिवासी असणे आवश्यक आहे.
  • Ph.D. नोंदणी अट: अर्जदाराने युजीसी मान्यताप्राप्त विद्यापीठात किंवा राष्ट्रीय संशोधन संस्थेत नियमित पूर्णवेळ (Regular Full-time Ph.D.) अभ्यासक्रमासाठी अधिकृत नोंदणी (Confirmed Registration) केलेली असावी. दूरस्थ (Distance Education) किंवा अर्धवेळ (Part-time) संशोधक पात्र नाहीत.
  • उत्पन्न मर्यादा: अर्जदाराच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹८ लाखांच्या आत असावे (सक्षम महसूल अधिकाऱ्याने दिलेला नॉन-क्रिमीलेअर किंवा उत्पन्नाचा दाखला आवश्यक).
  • वयोमर्यादा: अर्ज करण्याच्या अंतिम तारखेस सर्वसाधारण उमेदवारांचे वय कमाल ४० वर्षे आणि आरक्षित प्रवर्ग, महिला व दिव्यांगांसाठी कमाल ४५ वर्षांपर्यंत असावे.
  • नोकरी किंवा इतर फेलोशिप नसावी: अर्जदार कोणत्याही खाजगी अथवा शासकीय सेवेत नियमित नोकरीवर नसावा. तसेच, एकाच वेळी यूजीसी, सीएसआयआर, आयसीएमआर, बार्टी किंवा महाज्योती या इतर कोणत्याही संस्थेची फेलोशिप घेतलेली नसावी.

आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents)

ऑनलाइन अर्ज भरताना खालील मूळ कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करावी लागतात:

  • महाराष्ट्र अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile Certificate).
  • जातीचा दाखला (Caste Certificate) (मराठा / कुणबी प्रवर्ग).
  • नॉन-क्रिमीलेअर प्रमाणपत्र (Non-Creamy Layer) किंवा चालू आर्थिक वर्षाचा अधिकृत उत्पन्नाचा दाखला (₹८ लाखांच्या आत).
  • विद्यापीठाचे Ph.D. अधिकृत नोंदणी पत्र (Confirmed Registration Letter / RRC Letter).
  • संशोधन विषयाचा संक्षिप्त आराखडा (Approved Research Synopsis / Proposal).
  • मार्गदर्शकाचे संमतीपत्र (Guide Consent Letter) व संस्था प्रमुखांचे प्रमाणपत्र.
  • पदवी व पदव्युत्तर (UG & PG) सर्व सेमिस्टरच्या गुणपत्रिका व पदवी प्रमाणपत्रे.
  • नेट / सेट / पेट (NET / SET / PET) उत्तीर्ण प्रमाणपत्र (लागू असल्यास).
  • आधार कार्ड (Aadhaar Card) — मोबाईल नंबर व बँक खात्याशी जोडलेले (NPCI Active).
  • बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची प्रत (खाते क्रमांक व IFSC कोड स्पष्ट दिसणारा).
  • कोणतीही नोकरी किंवा दुसरी फेलोशिप घेत नसल्याचे हमीपत्र (Affidavit).

सारथी फेलोशिपसाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step Application Guide)

विद्यार्थी खालील सोप्या पायऱ्यांचे अनुसरण करून ऑनलाइन अर्ज करू शकतात:

  1. सारथी पोर्टलवर जा: सारथी संस्थेच्या अधिकृत संकेतस्थळास sarthi.maharashtra.gov.in भेट द्या.
  2. ‘सूचना फलक’ (Notice Board) तपासा: मुख्यपृष्ठावरील ‘Research / Fellowship’ किंवा ‘CSMNRF Ph.D. Fellowship’ या पर्यायावर क्लिक करा.
  3. नवीन नोंदणी करा: ‘New Registration’ लिंकवर जाऊन आपला वैध ईमेल आयडी, मोबाईल नंबर आणि आधार क्रमांक नोंदवून लॉगिन आयडी तयार करा.
  4. वैयक्तिक व शैक्षणिक माहिती भरा: संपूर्ण नाव, जन्मतारीख, पत्ता, पदवी-पदव्युत्तर गुण आणि कौटुंबिक उत्पन्नाचा तपशील अचूक भरा.
  5. Ph.D. तपशील नोंदवा: आपल्या विद्यापीठाचे नाव, संशोधनाचा विषय, मार्गदर्शकाचे नाव आणि अधिकृत नोंदणी दिनांक काळजीपूर्वक प्रविष्ट करा.
  6. कागदपत्रे अपलोड करा: सर्व आवश्यक कागदपत्रे (७/१२, डोमिसाइल, जातीचा दाखला, सिनॉप्सिस, नोंदणी पत्र) विहित आकारात (PDF स्वरूपात) स्कॅन करून अपलोड करा.
  7. अर्ज अंतिम सबमिट करा: भरलेली सर्व माहिती पुन्हा तपासून अर्ज सबमिट करा आणि अर्जाची छापील प्रत (Application Form Printout) डाऊनलोड करून सुरक्षित ठेवा.
  8. छाननी व निवड यादी: सारथीच्या तज्ज्ञ समितीमार्फत कागदपत्रांची छाननी केली जाते आणि पात्र विद्यार्थ्यांची अंतिम निवड यादी (Merit List) पोर्टलवर प्रसिद्ध करून थेट बँक खात्यात विद्यावेतन सुरू केले जाते.

महत्त्वाच्या लिंक्स (Important Links)

तपशील अधिकृत लिंक
सारथी पुणे अधिकृत पोर्टल sarthi.maharashtra.gov.in
महाडीबीटी अधिकृत शिष्यवृत्ती पोर्टल mahadbt.maharashtra.gov.in
MahaDBT शिष्यवृत्ती संपूर्ण माहिती महाडीबीटी शिष्यवृत्ती फॉर्म कसा भरावा
राजर्षी शाहू महाराज EBC शिष्यवृत्ती EBC शिष्यवृत्ती नियम व अटी पहा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions – FAQs)

१. सारथी CSMNRF फेलोशिप अंतर्गत दरमहा किती रक्कम मिळते?

या फेलोशिप अंतर्गत पहिल्या दोन वर्षांसाठी दरमहा ₹३७,००० (JRF) आणि पुढील तीन वर्षांसाठी दरमहा ₹४२,००० (SRF) विद्यावेतन दिले जाते. याशिवाय घरभाडे भत्ता (HRA) आणि वार्षिक आकस्मिक अनुदानही मिळते.

२. नोकरी करणारे विद्यार्थी या फेलोशिपसाठी पात्र आहेत का?

नाही. ही फेलोशिप केवळ पूर्णवेळ (Full-time) Ph.D. संशोधन करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी आहे. जर विद्यार्थी नोकरी करत असेल तर त्याला नोकरीचा राजीनामा देऊन कार्यमुक्त झाल्याचा दाखला (Relieving Letter) सादर करावा लागतो.

३. फेलोशिप किती वर्षांसाठी दिली जाते?

ही फेलोशिप जास्तीत जास्त ५ वर्षे किंवा विद्यार्थ्याने विद्यापीठात प्रबंध (Thesis) सादर करेपर्यंत यापैकी जे आधी घडेल तोपर्यंत दिली जाते.

४. या योजनेसाठी कौटुंबिक उत्पन्नाची अट काय आहे?

अर्जदाराच्या कुटुंबाचे एकत्रित वार्षिक उत्पन्न ₹८ लाखांपेक्षा जास्त नसावे. यासाठी चालू आर्थिक वर्षातील सक्षम महसूल अधिकाऱ्याने दिलेला नॉन-क्रिमीलेअर किंवा उत्पन्नाचा दाखला आवश्यक आहे.

५. आधीच यूजीसी-नेट जेआरएफ (NET-JRF) घेत असलेल्या विद्यार्थ्यांना हा लाभ मिळतो का?

नाही. केंद्र किंवा राज्य शासनाची कोणतीही दुसरी फेलोशिप घेत असणाऱ्या विद्यार्थ्यांना ही फेलोशिप घेता येत नाही. एका वेळी एकाच फेलोशिपचा लाभ घेता येतो.

Leave a Comment