सावित्रीबाई फुले शिष्यवृत्ती योजना २०२६-२७ (Savitribai Phule Scholarship Scheme Maharashtra): मुलींच्या शिक्षणाची पहिली मुहूर्तमेढ रोवणाऱ्या क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांच्या प्रेरणेतून महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाने राज्यातील शाळकरी मुलींसाठी ही अत्यंत लोकप्रिय शिष्यवृत्ती योजना सुरू केली आहे. प्राथमिक आणि माध्यमिक शाळेत शिकताना आर्थिक अडचणींमुळे किंवा इतर कारणांमुळे मागासवर्गीय मुलींचे शिक्षण अर्धवट सुटू नये (Dropout Rate कमी व्हावा), हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
विशेष म्हणजे, या योजनेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे पालकांसाठी उत्पन्नाची कोणतीही मर्यादा नाही (No Income Limit) आणि परीक्षेत किमान गुणांचीही कोणतीही अट नाही! इयत्ता ५ वी ते १० वी मध्ये शिकणाऱ्या सर्व पात्र विद्यार्थिनींना थेट त्यांच्या बँक खात्यात १० महिन्यांसाठी दरमहा शिष्यवृत्ती (Monthly Scholarship via DBT) दिली जाते. विद्यार्थिनींना स्वतः ऑनलाईन अर्ज करण्याची गरज नसते, तर शाळाच हा प्रस्ताव शासनाकडे सादर करते. या योजनेचे नियम, लाभाचे स्वरूप आणि अर्ज प्रक्रिया कशी असते, याची संपूर्ण माहिती खाली अगदी साध्या आणि सोप्या भाषेत दिली आहे.
सावित्रीबाई फुले शिष्यवृत्ती योजना: ठळक वैशिष्ट्ये (Overview)
योजनेचा सर्व महत्त्वाचा तपशील एका दृष्टीक्षेपात समजून घेण्यासाठी खालील तक्ता पहा:
| महत्त्वाचा तपशील | सविस्तर माहिती |
|---|---|
| योजनेचे नाव | सावित्रीबाई फुले शिष्यवृत्ती योजना २०२६-२७ (Pre-Matric Scholarship) |
| संबंधित विभाग | सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, महाराष्ट्र शासन (Social Justice Department) |
| पात्र लाभार्थी | इयत्ता ५ वी ते १० वी मध्ये शिकणाऱ्या SC, VJNT व SBC प्रवर्गातील विद्यार्थिनी |
| उत्पन्नाची अट | कोणतीही उत्पन्नाची अट नाही (No Income Limit) |
| गुणांची अट | किमान गुणांची कोणतीही अट नाही (केवळ नियमित उत्तीर्ण असावी) |
| मिळणारा लाभ | ५ वी ते ७ वी: ₹६० दरमहा (वार्षिक ₹६००) ८ वी ते १० वी: ₹१०० दरमहा (वार्षिक ₹१,०००) |
| अर्ज पद्धत | शाळेचे मुख्याध्यापक स्वतः महाडीबीटी पोर्टलवर ऑनलाईन प्रस्ताव सादर करतात |
| अधिकृत संकेतस्थळ | sjsa.maharashtra.gov.in |
तसेच शालेय विद्यार्थ्यांसाठी असणाऱ्या इतर महत्त्वाच्या परीक्षांची माहिती वाचण्यासाठी आमचे महाराष्ट्र एनएमएमएस शिष्यवृत्ती परीक्षा आणि महाराष्ट्र शिष्यवृत्ती परीक्षा (इयत्ता ५ वी व ८ वी) हे लेख नक्की तपासा.
इयत्तानिहाय मिळणारी शिष्यवृत्ती (Scholarship Rates & Amount)
शैक्षणिक वर्षातील १० महिन्यांच्या कालावधीसाठी विद्यार्थिनींना खालीलप्रमाणे थेट बँक खात्यात शिष्यवृत्ती दिली जाते:
| इयत्ता / वर्ग (Class) | दरमहा मिळणारी रक्कम | एकूण वार्षिक शिष्यवृत्ती (१० महिने) |
|---|---|---|
| इयत्ता ५ वी ते ७ वी (प्राथमिक स्तर) | ₹६० दरमहा | ₹६०० प्रतिवर्ष |
| इयत्ता ८ वी ते १० वी (माध्यमिक स्तर) | ₹१०० दरमहा | ₹१,००० प्रतिवर्ष |
पात्रतेचे निकष व नियम (Eligibility Criteria)
सावित्रीबाई फुले शिष्यवृत्तीचा लाभ मिळवण्यासाठी खालील निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- अर्जदार ही महाराष्ट्र राज्यातील विद्यार्थिनी (Girl Student) असणे आवश्यक आहे.
- विद्यार्थिनी मान्यताप्राप्त शासकीय, जिल्हा परिषद, महानगरपालिका किंवा खाजगी अनुदानित शाळेत इयत्ता ५ वी ते १० वी मध्ये नियमित शिकत असावी.
- विद्यार्थिनी ही अनुसूचित जाती (SC), विमुक्त जाती व भटक्या जमाती (VJNT) किंवा विशेष मागास प्रवर्ग (SBC) या प्रवर्गातील असणे आवश्यक आहे.
- या योजनेसाठी पालकांच्या वार्षिक उत्पन्नाची कोणतीही मर्यादा नाही (श्रीमंत किंवा गरीब कुटुंबातील सर्व मागासवर्गीय मुली पात्र).
- मागील इयत्तेमध्ये विशिष्ट टक्केवारी मिळवण्याची कोणतीही अट नाही; केवळ विद्यार्थिनी उत्तीर्ण असणे पुरेसे आहे.
- शाळेमध्ये विद्यार्थिनीची किमान ७५% उपस्थिती (75% Attendance) असणे आवश्यक आहे.
- विद्यार्थिनीचे स्वतःचे किंवा पालकांसोबत राष्ट्रीयीकृत बँकेत आधार संलग्न (Aadhaar Seeded) बँक खाते असणे आवश्यक आहे.
आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents List)
शाळेत सादर करण्यासाठी खालील कागदपत्रांच्या झेरॉक्स प्रती आवश्यक आहेत:
- सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेले विद्यार्थिनीचे किंवा वडिलांचे जात प्रमाणपत्र (Caste Certificate)
- विद्यार्थिनीचे स्वतःचे आधार कार्ड (Aadhaar Card)
- आधार लिंक असलेले बँक पासबुक (Bank Account Passbook)
- मागील इयत्ता उत्तीर्ण झाल्याची गुणपत्रिका (Previous Year Marksheet)
- महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी दाखला किंवा जन्माचा दाखला (Birth / Domicile Certificate)
- पासपोर्ट आकाराचा २ ताजे रंगीत फोटो
उच्च शिक्षणासाठी वसतिगृह भत्ता मिळवण्यासाठी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्वाधार योजना आणि कॉलेज शिष्यवृत्तीसाठी महाडीबीटी शिष्यवृत्ती २०२६-२७ हे लेख नक्की वाचा.
शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज कसा केला जातो? (Application Process via School)
या योजनेचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे पालकांना कुठेही रांगेत उभे राहावे लागत नाही किंवा ऑनलाईन कॅफेमध्ये पैसे खर्च करावे लागत नाहीत:
- शाळेत कागदपत्रे जमा करा: शैक्षणिक वर्षाच्या सुरुवातीला पालकांनी जात प्रमाणपत्र, आधार कार्ड आणि बँक पासबुक शाळेच्या वर्गशिक्षकांकडे जमा करावे.
- शाळेमार्फत छाननी: शाळेतील शिक्षक पात्र मुलींची यादी तयार करून त्यांच्या कागदपत्रांची पडताळणी करतात.
- महाडीबीटीवर प्रस्ताव: शाळेचे मुख्याध्यापक स्वतः शाळेच्या अधिकृत लॉगिनवरून महाडीबीटी प्री-मॅट्रिक पोर्टलवर पात्र विद्यार्थिनींची ऑनलाईन माहिती भरतात.
- समाजकल्याण विभागाकडून मंजुरी: जिल्हा समाजकल्याण अधिकारी या प्रस्तावाला प्रशासकीय मंजुरी देतात.
- थेट बँक खात्यात जमा: शिष्यवृत्तीची रक्कम थेट विद्यार्थिनीच्या आधार संलग्न बँक खात्यात डीबीटीद्वारे (Direct Benefit Transfer) जमा केली जाते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions – FAQs)
१. सावित्रीबाई फुले शिष्यवृत्तीसाठी काही उत्पन्नाची अट आहे का?
नाही. महाराष्ट्र शासनाने या योजनेसाठी उत्पन्नाची कोणतीही अट ठेवलेली नाही. सर्व पात्र मागासवर्गीय विद्यार्थिनींना हा लाभ मिळतो.
२. विद्यार्थिनींना स्वतः ऑनलाईन अर्ज करावा लागतो का?
नाही. विद्यार्थिनींना किंवा पालकांना स्वतः अर्ज करण्याची आवश्यकता नाही. संबंधित शाळा व मुख्याध्यापक स्वतः पात्र मुलींचे ऑनलाईन प्रस्ताव शासनाकडे पाठवतात.
३. ही शिष्यवृत्ती वर्षातून किती वेळा मिळते?
ही शिष्यवृत्ती शैक्षणिक वर्षातील १० महिन्यांसाठी एकदाच किंवा दोन टप्प्यांत थेट बँक खात्यात जमा केली जाते.
४. विनाअनुदानित (खाजगी इंग्रजी माध्यम) शाळेतील मुलींना लाभ मिळतो का?
नाही. ही योजना प्रामुख्याने शासकीय, स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या (ZP/NMC) आणि अनुदानित शाळांमध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थिनींसाठी लागू आहे.
५. बँक खात्याशी आधार लिंक असणे गरजेचे आहे का?
होय, शिष्यवृत्तीचे पैसे शासनाकडून डीबीटीद्वारे (DBT) पाठवले जात असल्याने बँक खाते आधार कार्डशी एनपीसीआय (NPCI) मॅपिंग असणे बंधनकारक आहे.