श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजना २०२६ (Shravanbal Yojana Maharashtra 2026): उतारवयामध्ये स्वतःच्या औषधोपचारासाठी आणि दैनंदिन खर्चासाठी कोणावरही अवलंबून राहावे लागू नये, म्हणून महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाने राज्यातील वृद्ध नागरिकांसाठी ‘श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजना’ कार्यान्वित केली आहे. या योजनेद्वारे राज्यातील हजारो ज्येष्ठ नागरिकांना मोठा आर्थिक आधार मिळत आहे.
या योजनेअंतर्गत ६५ वर्षे किंवा त्याहून अधिक वय असणाऱ्या निराधार व गरीब वृद्ध नागरिकांना शासनाकडून दरमहा ₹१,५०० (दीड हजार रुपये) थेट बँक खात्यात पेन्शन (Monthly Pension via DBT) दिली जाते. म्हणजेच वर्षाला एकूण ₹१८,००० रुपयांचे आर्थिक साहाय्य वृद्ध व्यक्तींना मिळते. या योजनेचे दोन वर्ग (गट अ आणि गट ब) काय आहेत, यासाठी कोणती कागदपत्रे लागतात आणि तहसील कार्यालयात किंवा ऑनलाईन अर्ज कसा करावा, याची संपूर्ण माहिती खाली अगदी साध्या आणि सोप्या भाषेत दिली आहे.
श्रावणबाळ योजना २०२६: थोडक्यात माहिती (Overview)
योजनेचे सर्व मुख्य नियम आणि लाभाचे स्वरूप खालील तक्त्यामध्ये दिले आहे:
| महत्त्वाचा मुद्दा | सविस्तर माहिती |
|---|---|
| योजनेचे नाव | श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजना २०२६ (Shravanbal Scheme) |
| संबंधित विभाग | सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, महाराष्ट्र शासन (Social Justice Department) |
| मिळणारे मासिक पेन्शन | दरमहा ₹१,५०० (वर्षभरात एकूण ₹१८,०००) थेट बँक खात्यात |
| किमान वयोमर्यादा | ६५ वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त वय असलेले ज्येष्ठ नागरिक |
| उत्पन्नाची अट | दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) कुटुंब किंवा वार्षिक उत्पन्न ₹२१,००० च्या आत |
| अर्ज कुठे करावा? | स्थानिक तहसील कार्यालय (संजय गांधी योजना शाखा), सेतू केंद्र किंवा आपले सरकार पोर्टल |
| अधिकृत संकेतस्थळ | sjsa.maharashtra.gov.in / aaplesarkar.mahaonline.gov.in |
ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आणि निराधारांसाठी सुरू असलेल्या इतर कल्याणकारी योजनांची माहिती वाचण्यासाठी आमचे संजय गांधी निराधार अनुदान योजना आणि मुख्यमंत्री वयोश्री योजना २०२६ हे लेख नक्की तपासा.
योजनेचे दोन मुख्य प्रवर्ग (Category A & Category B)
श्रावणबाळ योजना दोन वेगवेगळ्या प्रवर्गांमध्ये लागू करण्यात आली आहे:
| प्रवर्ग / गट | पात्रतेचे निकष | मिळणारी दरमहा पेन्शन |
|---|---|---|
| गट ‘अ’ (Category A) | वय ६५ वर्षे पूर्ण + कुटुंबाचे नाव केंद्र शासनाच्या दारिद्र्यरेषेखालील यादीत (BPL List) समाविष्ट असणे आवश्यक. | दरमहा ₹१,५०० (केंद्र सरकारकडून ₹५०० किंवा ₹२०० आणि राज्य सरकारकडून ₹१,००० किंवा ₹१,३००) |
| गट ‘ब’ (Category B) | वय ६५ वर्षे पूर्ण + कुटुंबाचे नाव बीपीएल यादीत नसले तरी कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹२१,००० पेक्षा जास्त नसावे. | दरमहा ₹१,५०० (संपूर्ण रक्कम राज्य शासनाकडून दिली जाते) |
पात्रतेचे निकष व नियम (Eligibility Criteria)
श्रावणबाळ योजनेतून दरमहा पेन्शन मिळवण्यासाठी खालील निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- अर्जदार व्यक्तीचे वय किमान ६५ वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक आहे.
- अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा मूळ रहिवासी असावा आणि राज्यात किमान १५ वर्षे सलग वास्तव्याचा दाखला असावा.
- कुटुंबाचे नाव ग्रामीण किंवा शहरी भागातील अधिकृत दारिद्र्यरेषेखालील (BPL) यादीत असावे किंवा तहसीलदारांचा वार्षिक उत्पन्न ₹२१,००० पर्यंत असल्याचा दाखला असावा.
- अर्जदाराला शासनाच्या इतर कोणत्याही पेन्शन योजनेचा (उदा. इंदिरा गांधी राष्ट्रीय वृद्धापकाळ निवृत्तीवेतन) लाभ मिळत नसावा.
- अर्जदाराचे स्वतःचे आधार लिंक बँक खाते असणे अनिवार्य आहे.
आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents List)
अर्जासोबत खालील कागदपत्रांच्या स्पष्ट साक्षांकित प्रती जोडणे आवश्यक आहे:
- वयाचा पुरावा (Age Proof): शाळा सोडल्याचा दाखला, जन्माचा दाखला, सरकारी रुग्णालयाचे वैद्यकीय वयाचे प्रमाणपत्र किंवा आधार कार्ड / मतदार ओळखपत्र
- उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate): तहसीलदार किंवा सक्षम अधिकाऱ्याने दिलेला कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न ₹२१,००० आत असल्याचा दाखला किंवा बीपीएल (BPL) रेशनकार्ड
- अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile Certificate): महाराष्ट्रात किमान १५ वर्षे वास्तव्याचा पुरावा
- अर्जदाराचे आधार कार्ड (Aadhaar Card)
- आधार लिंक असलेले बँक पासबुक (Aadhaar Seeded Bank Account Passbook)
- कुटुंबाचे रेशनकार्ड (Ration Card – पिवळे किंवा केशरी)
- पासपोर्ट आकाराचे ३ ताजे रंगीत फोटो
- हमीपत्र (Self Declaration Form)
घरातील महिलांसाठी उपयुक्त असणाऱ्या लाडकी बहीण योजना आणि मोफत उपचारांसाठी महात्मा फुले जन आरोग्य योजना याबद्दलही नक्की वाचा.
श्रावणबाळ योजनेसाठी अर्ज कसा करावा? (Application Process)
पेन्शन मिळवण्यासाठी अर्ज करण्याची अत्यंत सोपी ऑफलाईन आणि ऑनलाईन पद्धत खालीलप्रमाणे आहे:
ऑफलाईन अर्ज पद्धत (तहसील कार्यालय):
- तुमच्या तालुक्यातील तहसील कार्यालयात (Tehsil Office) असलेल्या ‘संजय गांधी योजना’ शाखेत जा.
- तेथून ‘श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजनेचा’ विहित नमुन्यातील अर्ज विनामूल्य प्राप्त करा.
- अर्जात विचारलेली सर्व वैयक्तिक माहिती, जन्मतारीख, बँक खाते तपशील काळजीपूर्वक भरा.
- वर नमूद केलेली सर्व कागदपत्रे जोडून अर्ज तहसील कार्यालयातील संबंधित खिडकीवर जमा करा आणि पोचपावती (Receipt) घ्या.
- तालुकास्तरीय समितीच्या बैठकीत अर्जाची तपासणी होऊन मंजुरी मिळाल्यानंतर दरमहा पेन्शन बँक खात्यात जमा सुरू होते.
ऑनलाईन अर्ज पद्धत (आपले सरकार पोर्टल):
- महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत aaplesarkar.mahaonline.gov.in पोर्टलवर जा.
- ‘सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग’ निवडून ‘श्रावणबाळ सेवा निवृत्तीवेतन योजना’ पर्याय निवडा.
- माहिती भरून सर्व कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा आणि अर्ज ऑनलाईन सबमिट करा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions – FAQs)
१. श्रावणबाळ योजनेतून दरमहा किती पेन्शन मिळते?
या योजनेंतर्गत पात्र ज्येष्ठ नागरिकांना दरमहा ₹१,५०० (एक हजार पाचशे रुपये) थेट त्यांच्या बँक खात्यात दिले जातात.
२. या योजनेसाठी वयाची अट काय आहे?
अर्जदाराचे वय अर्ज करताना किमान ६५ वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक आहे.
३. नवरा आणि बायको दोघांनाही या योजनेचा लाभ मिळू शकतो का?
होय, जर पती आणि पत्नी दोघांचेही वय ६५ वर्षांपेक्षा जास्त असेल आणि कुटुंब दारिद्र्यरेषेखाली किंवा विहित उत्पन्न मर्यादेत असेल, तर दोघांनाही स्वतंत्रपणे दरमहा लाभ मिळतो.
४. पेन्शनचे पैसे कसे मिळतात?
मंजूर झालेली पेन्शनची रक्कम थेट लाभार्थ्यांच्या आधार लिंक बँक किंवा पोस्ट ऑफिस खात्यात डीबीटीद्वारे (Direct Benefit Transfer) दरमहा जमा केली जाते.
५. अर्जाची सद्यस्थिती कुठे तपासावी?
अर्जाची स्थिती स्थानिक तहसील कार्यालयातील संजय गांधी योजना शाखेत किंवा आपले सरकार पोर्टलवर ट्रॅक करता येते.