महाराष्ट्र एनएमएमएस शिष्यवृत्ती परीक्षा २०२६-२७ (Maharashtra NMMS Scholarship Exam 2026-27): आर्थिक दुर्बल घटकातील हुशार आणि गुणवंत विद्यार्थ्यांना पैशांअभावी शिक्षण सोडावे लागू नये, म्हणून केंद्र शासनाच्या शिक्षण मंत्रालयामार्फत आणि महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे (MSCE Pune) यांच्याद्वारे राष्ट्रीय आर्थिक दुर्बल घटक शिष्यवृत्ती योजना (National Means-cum-Merit Scholarship Scheme – NMMS) राबवली जाते.
या परीक्षेत उत्तीर्ण होऊन निवड यादीत स्थान मिळवणाऱ्या विद्यार्थ्यांना इयत्ता ९ वी ते १२ वी या चार वर्षांसाठी दरमहा ₹१,००० म्हणजेच दरवर्षी ₹१२,००० आणि एकूण ₹४८,००० थेट बँक खात्यात शिष्यवृत्ती (Scholarship via DBT) दिली जाते. सध्या महाराष्ट्रातील शासकीय, स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या आणि अनुदानित शाळांमध्ये इयत्ता ८ वी मध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी ही सुवर्णसंधी आहे. या परीक्षेचे नियम, अभ्यासक्रम, पात्रता आणि ऑनलाईन अर्ज कसा करावा याची संपूर्ण माहिती खाली अगदी साध्या आणि सोप्या भाषेत दिली आहे.
महाराष्ट्र एनएमएमएस परीक्षा: ठळक वैशिष्ट्ये (Overview)
परीक्षेचा सर्व महत्त्वाचा तपशील एका दृष्टीक्षेपात समजून घेण्यासाठी खालील तक्ता पहा:
| महत्त्वाचा तपशील | सविस्तर माहिती |
|---|---|
| परीक्षेचे नाव | महाराष्ट्र एनएमएमएस शिष्यवृत्ती परीक्षा २०२६-२७ (NMMS Exam) |
| आयोजक संस्था | महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे (MSCE Pune) |
| मिळणारी एकूण शिष्यवृत्ती | ₹४८,००० (दरमहा ₹१,००० / प्रतिवर्ष ₹१२,००० – ४ वर्षांसाठी) |
| पात्र विद्यार्थी | शासकीय व अनुदानित शाळांमधील इयत्ता ८ वीत शिकणारे विद्यार्थी |
| कौटुंबिक उत्पन्न मर्यादा | पालकांचे वार्षिक उत्पन्न कमाल ₹३,५०,००० (साडेतीन लाख रुपये) पर्यंत |
| परीक्षेचे माध्यम | मराठी, इंग्रजी, उर्दू, हिंदी, गुजराती, कन्नड, तेलुगू व सिंधी |
| अधिकृत संकेतस्थळ | mscepune.in / mscenmms.in |
तसेच शालेय विद्यार्थ्यांसाठी असणाऱ्या इतर महत्त्वाच्या परीक्षांची माहिती वाचण्यासाठी आमचे महाराष्ट्र शिष्यवृत्ती परीक्षा (इयत्ता ५ वी व ८ वी) आणि आरटीई २५% मोफत प्रवेश योजना हे लेख नक्की तपासा.
पात्रतेचे निकष व अटी (Eligibility Criteria)
एनएमएमएस शिष्यवृत्ती परीक्षेला बसण्यासाठी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- विद्यार्थी चालू शैक्षणिक वर्षात शासकीय, जिल्हा परिषद, महानगरपालिका, नगरपालिका किंवा खाजगी अनुदानित शाळेत इयत्ता ८ वी मध्ये नियमित शिकत असावा.
- विद्यार्थ्याने इयत्ता ७ वी ची वार्षिक परीक्षा किमान ५५% गुणांसह उत्तीर्ण केलेली असावी (अनुसूचित जाती – SC व अनुसूचित जमाती – ST च्या विद्यार्थ्यांसाठी ५०% गुणांची अट आहे).
- विद्यार्थ्याच्या पालकांचे सर्व मार्गांनी मिळणारे वार्षिक उत्पन्न ₹३,५०,००० पेक्षा जास्त नसावे.
- अपात्र शाळा: केंद्रीय विद्यालय, जवाहर नवोदय विद्यालय, शासकीय वसतिगृह शाळा (आश्रमशाळा) किंवा खाजगी विनाअनुदानित (Self-financed) शाळांमधील विद्यार्थी या परीक्षेसाठी पात्र नाहीत.
परीक्षेचे स्वरूप व गुण विभागणी (Examination Pattern – १८० गुण)
एनएमएमएस परीक्षा ही वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (MCQ Pattern) स्वरूपाची असून ओएमआर (OMR) उत्तरपत्रिकेवर घेतली जाते. यामध्ये एकूण २ पेपर असतात:
| पेपर क्र. व विषय | घटक व अभ्यासक्रम | प्रश्न संख्या | एकूण गुण | कालावधी |
|---|---|---|---|---|
| पेपर १: बौद्धिक क्षमता चाचणी (MAT) | तर्कसंगती, वर्गीकरण, संख्यामालिका, आकृत्या व कूट प्रश्न | ९० | ९० गुण | ९० मिनिटे |
| पेपर २: शालेय क्षमता चाचणी (SAT) | सामान्य विज्ञान (३५ गुण), समाजशास्त्र (३५ गुण), गणित (२० गुण) | ९० | ९० गुण | ९० मिनिटे |
| एकूण (Total) | १८० प्रश्न | १८० गुण | ३ तास | |
टीप: या परीक्षेत कोणतेही नकारात्मक गुण (No Negative Marking) नसतात. प्रत्येक अचूक उत्तराला १ गुण मिळतो.
आवश्यक कागदपत्रे (Required Documents List)
शाळेमार्फत ऑनलाईन अर्ज भरताना खालील कागदपत्रे आवश्यक आहेत:
- इयत्ता ७ वी ची मूळ गुणपत्रिका (Class 7th Mark Sheet)
- सक्षम महसूल अधिकाऱ्याने दिलेला चालू वर्षाचा तहसीलदार उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate – कमाल ₹३.५० लाख)
- मागासवर्गीय विद्यार्थ्यांसाठी जातीचे प्रमाणपत्र (Caste Certificate)
- दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी वैद्यकीय मंडळाचे दिव्यांग प्रमाणपत्र (Disability Certificate – किमान ४०%)
- विद्यार्थ्याचे स्वतःचे आधार कार्ड (Aadhaar Card)
- विद्यार्थ्याचे राष्ट्रीयीकृत बँकेतील आधार लिंक असलेले बँक खाते पासबुक (Bank Passbook)
- विद्यार्थ्याचा पासपोर्ट आकाराचा ताजे रंगीत फोटो व स्वाक्षरी (Signature)
कॉलेज शिक्षणासाठी शिष्यवृत्ती शोधणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी आमचे महाडीबीटी शिष्यवृत्ती २०२६-२७ आणि पंजाबराव देशमुख वसतिगृह भत्ता योजना हे मार्गदर्शक नक्की पहावेत.
एनएमएमएस परीक्षेसाठी अर्ज कसा करावा? (Application Process)
एनएमएमएस परीक्षेचे अर्ज वैयक्तिकरित्या भरता येत नसून ते संबंधित शाळेमार्फतच ऑनलाईन भरले जातात:
- शाळेशी संपर्क साधा: विद्यार्थ्यांनी आपल्या शाळेतील वर्गशिक्षक किंवा मुख्याध्यापकांशी संपर्क साधावा.
- कागदपत्रे जमा करा: उत्पन्नाचा दाखला, जात प्रमाणपत्र आणि ७ वी ची गुणपत्रिका शाळेत जमा करा.
- शाळेमार्फत ऑनलाईन नोंदणी: मुख्याध्यापक शाळेच्या लॉगिन आयडीवरून mscepune.in किंवा अधिकृत एनएमएमएस पोर्टलवर विद्यार्थ्यांची माहिती भरतील.
- परीक्षा शुल्क: खुल्या व इतर मागास प्रवर्गासाठी परीक्षा शुल्क ऑनलाईन जमा केले जाते.
- हॉल तिकीट (Admit Card): परीक्षेच्या १० दिवस आधी परीक्षा परिषदेकडून ऑनलाईन प्रवेशपत्र उपलब्ध केले जाते, जे शाळेतून वितरित केले जाते.
- शिष्यवृत्ती मंजुरी: परीक्षेत मेरीटमध्ये आल्यानंतर राष्ट्रीय शिष्यवृत्ती पोर्टलवर (NSP – National Scholarship Portal) नोंदणी करून दरवर्षी शिष्यवृत्ती बँक खात्यात जमा होते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions – FAQs)
१. एनएमएमएस परीक्षेतून एकूण किती शिष्यवृत्ती मिळते?
निवड झालेल्या विद्यार्थ्यांना इयत्ता ९ वी ते १२ वी या चार वर्षांत दरमहा ₹१,००० याप्रमाणे एकूण ₹४८,००० थेट बँक खात्यात शिष्यवृत्ती दिली जाते.
२. खाजगी विनाअनुदानित (इंग्रजी माध्यम) शाळेतील मुले ही परीक्षा देऊ शकतात का?
नाही. केवळ शासकीय, स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या (ZP/NMC) आणि शासकीय अनुदानित शाळांमधील विद्यार्थीच या परीक्षेसाठी पात्र असतात.
३. उत्तीर्ण होण्यासाठी दोन्ही पेपरमध्ये किती गुण हवेत?
सर्वसाधारण प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना दोन्ही पेपरमध्ये स्वतंत्रपणे किमान ४०% गुण आणि SC/ST प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना किमान ३२% गुण मिळवणे आवश्यक असते.
४. शिष्यवृत्ती सुरू राहण्यासाठी ९ वी आणि १० वी मध्ये काय अट आहे?
शिष्यवृत्ती अखंड सुरू राहण्यासाठी विद्यार्थ्याने इयत्ता ९ वी आणि ११ वी किमान ५५% गुणांसह पहिल्या प्रयत्नात उत्तीर्ण होणे आणि १० वी बोर्ड परीक्षेत किमान ६०% गुण मिळवणे अनिवार्य आहे.
५. अधिकृत माहिती आणि निकाल कुठे पाहावा?
अधिकृत अधिसूचना, मॉडेल प्रश्नपत्रिका आणि अंतिम निकाल महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषदेच्या mscepune.in संकेतस्थळावर उपलब्ध असतात.