महाराष्ट्र राज्यातील मुलींचा जन्मदर वाढवण्यासाठी, स्त्रीभ्रूणहत्येला आळा घालण्यासाठी आणि मुलींच्या शिक्षणाला प्रोत्साहन देऊन त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या महिला व बालविकास विभागाने (Women and Child Development Department) ‘लेक लाडकी योजना २०२६’ (Lek Ladki Yojana Maharashtra) राज्यभरात अधिक सुलभ पद्धतीने राबवण्यास सुरुवात केली आहे. या महत्त्वाकांक्षी योजनेअंतर्गत पिवळे व केशरी रेशनकार्डधारक गरीब कुटुंबात जन्म घेणाऱ्या मुलींना जन्मापासून ते वयाची १८ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत टप्प्याटप्प्याने एकूण ₹१,०१,०००/- (एक लाख एक हजार रुपये) थेट आर्थिक साहाय्य दिले जाते.
विशेष म्हणजे, मुलीच्या जन्माचा आनंद साजरा व्हावा आणि तिच्या उच्च शिक्षणाचा आर्थिक भार पालकांवर पडू नये, यासाठी ही रक्कम थेट मुलीच्या किंवा तिच्या आईच्या आधार संलग्न बँक खात्यात डीबीटी (DBT) द्वारे वर्ग केली जाते. जर तुमच्या घरात १ एप्रिल २०२३ नंतर मुलगी जन्माला आली असेल किंवा शिकत असेल, तर या योजनेचा लाभ कसा घ्यावा याचे सविस्तर नियम खालीलप्रमाणे आहेत.
📌 लेक लाडकी योजना २०२६: ठळक वैशिष्ट्ये (Quick Highlights)
| तपशील | अधिकृत माहिती |
|---|---|
| योजनेचे नाव | लेक लाडकी योजना (Lek Ladki Scheme) |
| प्रशासकीय विभाग | महिला व बालविकास विभाग, महाराष्ट्र शासन |
| एकूण आर्थिक लाभ | ₹१,०१,०००/- (५ टप्प्यांत थेट बँक खात्यात) |
| पात्र लाभार्थी | १ एप्रिल २०२३ रोजी किंवा त्यानंतर जन्मलेल्या मुली |
| कौटुंबिक पात्रता | पिवळे (BPL) व केशरी रेशनकार्डधारक कुटुंबे |
| अर्ज सादर करण्याचे ठिकाण | स्थानिक अंगणवाडी केंद्र / सेतू सुविधा केंद्र / बालविकास प्रकल्प अधिकारी कार्यालय |
| निधी हस्तांतरण पद्धत | आधार आधारित डीबीटी (Direct Benefit Transfer – DBT) |
| अधिकृत संकेतस्थळ | icds.gov.in व maharashtra.gov.in |
💰 मुलींना ₹१,०१,००० ची रक्कम कोणत्या टप्प्यांत मिळते? (Installment Breakdown)
शासनाच्या अधिकृत शासन निर्णयानुसार मुलीच्या वयाच्या आणि शैक्षणिक टप्प्यांनुसार खालीलप्रमाणे ५ हप्त्यांमध्ये मदत दिली जाते:
| टप्पा | मुलीचे वय / शैक्षणिक टप्पा | मिळणारी रक्कम |
|---|---|---|
| पहिला हप्ता | मुलीचा जन्म झाल्यावर (जन्माची नोंदणी झाल्यानंतर) | ₹५,०००/- |
| दुसरा हप्ता | इयत्ता पहिलीमध्ये (Class 1st) प्रवेश घेतल्यावर | ₹६,०००/- |
| तिसरा हप्ता | इयत्ता सहावीमध्ये (Class 6th) प्रवेश घेतल्यावर | ₹७,०००/- |
| चौथा हप्ता | इयत्ता अकरावीमध्ये (Class 11th) प्रवेश घेतल्यावर | ₹८,०००/- |
| पाचवा हप्ता | वयाची १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर (अविवाहित असताना) | ₹७५,०००/- |
| एकूण मदत | मुलीच्या जन्मापासून ते १८ वर्षे पूर्ण होईपर्यंत | ₹१,०१,०००/- |
👤 लाभार्थी पात्रता व नियम (Eligibility Criteria)
- अर्जदार कुटुंब महाराष्ट्र राज्याचे कायमस्वरूपी रहिवासी असणे आवश्यक आहे.
- मुलीचा जन्म १ एप्रिल २०२३ रोजी किंवा त्यानंतर झालेला असावा.
- कुटुंबाकडे वैध पिवळे किंवा केशरी रेशनकार्ड असणे अनिवार्य आहे.
- योजनेचा लाभ एका कुटुंबातील जास्तीत जास्त दोन मुलींपर्यंत अनुज्ञेय आहे. पहिल्या अपत्यानंतर दुसऱ्या प्रसूतीदरम्यान जुळ्या मुली जन्माला आल्यास दोघींनाही लाभ मिळतो.
- दुसऱ्या अपत्याच्या जन्मानंतर माता किंवा पित्याने कुटुंब नियोजन शस्त्रक्रिया (Family Planning Operation) करून घेणे बंधनकारक आहे.
- १८ व्या वर्षी मिळणाऱ्या ₹७५,००० च्या अंतिम लाभासाठी मुलीचे वय १८ वर्षे पूर्ण असणे, तिने किमान १० वी परीक्षा उत्तीर्ण केलेली असणे आणि ती अविवाहित असणे आवश्यक आहे (बालविवाह झालेला नसावा).
📄 आवश्यक कागदपत्रांची यादी (Required Documents Checklist)
- मुलीचा अधिकृत जन्म दाखला (ग्रामपंचायत किंवा नगरपालिका निर्गमित).
- कुटुंबाचे चालू वैध पिवळे किंवा केशरी रेशनकार्ड.
- माता-पित्याचे आधार कार्ड आणि रहिवासी दाखला (Domicile Certificate).
- शाळेत प्रवेश घेतल्याचे बोनाफाईड प्रमाणपत्र / प्रवेश पावती (पुढील टप्प्यांच्या लाभासाठी).
- आईचे किंवा मुलीचे आधार संलग्न (NPCI Aadhaar Seeded) राष्ट्रीयकृत बँक पासबुक.
- कुटुंब नियोजन प्रमाणपत्र (दुसऱ्या अपत्यानंतर).
- माता, पिता व मुलीचा एकत्रित पासपोर्ट आकाराचा रंगीत फोटो.
🚀 अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step Application Procedure)
- मुलगी जन्माला आल्यानंतर तिच्या पालकांनी स्थानिक अंगणवाडी सेविकेशी (Anganwadi Worker) संपर्क साधावा.
- अंगणवाडी सेविकेकडून किंवा बालविकास प्रकल्प अधिकारी (CDPO) कार्यालयातून विहित अर्जाचा नमुना मोफत प्राप्त करावा.
- अर्जात मुलीचे नाव, पालकांची माहिती, रेशनकार्ड क्रमांक व बँक खाते तपशील अचूक भरावेत.
- आवश्यक कागदपत्रांच्या साक्षांकित प्रती अर्जासोबत जोडाव्यात.
- हा अर्ज अंगणवाडी सेविकेकडे किंवा नागरी भागातील सेतू / महा-ई-सेवा केंद्रात ऑनलाइन प्रणालीवर नोंदणीसाठी जमा करावा.
- अंगणवाडी पर्यवेक्षिका आणि बालविकास प्रकल्प अधिकारी यांच्यामार्फत अर्जाची पडताळणी झाल्यानंतर शासनाकडून विहित रक्कम थेट बँक खात्यात जमा केली जाते.
🔗 हे सुद्धा नक्की वाचा (संबंधित महत्त्वाचे शासकीय व शेती योजना लेख)
- मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना २०२६: ई-केवायसी व ₹१,५०० हप्ता बँक खात्यात जमा
- मुख्यमंत्री वयोश्री योजना २०२६: ज्येष्ठ नागरिकांना ₹३,००० थेट बँक खात्यात
- मागेल त्याला सौर कृषी पंप योजना २०२६: ९०% ते ९५% अनुदानावर सौर पंप
- NMMS शिष्यवृत्ती परीक्षा २०२६-२७: ८ वीच्या विद्यार्थ्यांना वार्षिक ₹१२,००० शिष्यवृत्ती
❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions – FAQs)
प्र. १: १ एप्रिल २०२३ पूर्वी जन्मलेल्या मुलींना या योजनेचा लाभ मिळतो का?
उत्तर: नाही, शासनाच्या मूळ शासन निर्णयानुसार ही योजना १ एप्रिल २०२३ रोजी किंवा त्यानंतर जन्मलेल्या मुलींसाठीच लागू करण्यात आली आहे.
प्र. २: १८ व्या वर्षी ₹७५,००० मिळण्यासाठी काय अट आहे?
उत्तर: मुलीचे वय १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर तिचे लग्न झालेले नसावे (अविवाहित असावी) आणि तिने किमान १० वी परीक्षा उत्तीर्ण केलेली असावी.
माहितीपर सूचना (Disclaimer): सदर माहिती महिला व बालविकास विभाग, महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत शासन निर्णय क्र. लेकला-२०२३/प्र.क्र.१०१/का-०२ नुसार संकलित केली आहे. योजना अटी, निकष व अंतिम मंजुरीचे अधिकार सक्षम अधिकाऱ्यांकडे राहतील. अधिक माहितीसाठी icds.gov.in ला भेट द्यावी.